Wielki Czwartek 2026
Wielki Czwartek, podczas samej liturgii, jak i poza nią, nie koncentruje nas tylko na misterium Eucharystii, lecz także na niezwykłym osamotnieniu i agonii Chrystusa w Ogrójcu, na relacji z Ojcem i pragnieniu podporządkowania się Jego woli. W tym tekście skupiamy się jedynie na Ostatniej Wieczerzy i umyciu nóg.
Ostatnia Wieczerza
Wystarczy czytać którąś z Ewangelii synoptycznych, by stwierdzić, że Ostatnia Wieczerza przebiega w napiętej atmosferze (zazdrość, samolubne myślenie uczniów, zdrada). W Ewangelii Łukasza (22,19-34) opuszczenie i osamotnienie Jezusa pojawiają się bezpośrednio po ustanowieniu Eucharystii. Jezus podał im kielich swojej Krwi. Miał ich zjednoczyć: „Lecz oto ręka mojego zdrajcy jest ze mną na stole” (Łk 22,21). Uczniowie toczą spór o pierwszeństwo. Jeśli pierwszym z nich jest Piotr, który deklaruje, że gotów jest iść z Panem do więzienia i na śmierć, Jezus mówi do niego: „Piotrze, nie zapieje dziś kogut, aż trzy razy wyprzesz się tego, że mnie znasz” (Łk 22,34). Jezus daje im samego siebie, swoje ciało i krew, tymczasem tego wieczoru wszyscy Go opuszczą. Łukasz notuje te wydarzenia, wspominając dyskusję, jaką Apostołowie toczyli między sobą kiedyś w innej formie (por. Łk 9,46).
Eucharystia, ustanowiona w szczególnie dramatycznych warunkach, jest upamiętnieniem Męki, Śmierci i Zmartwychwstania Chrystusa. Dramat Wielkiego Czwartku jest w niej wyraźnie zawarty i rozwija się przed nami w tym właśnie dniu.
Umycie nóg
Jedynie w Ewangelii św. Jana (13,1-15), znajdujemy relację o o umyciu uczniom nóg podczas Ostatniej Wieczerzy. Jak ten opis zrozumieć?
W krajach śródziemnomorskich i w krajach Wschodu, troska o umycie nóg podróżującym, zlecana była sługom i stanowiła wyraźny znak gościnności gospodarza. Podczas Ostatniej Wieczerzy ten gest nie był gestem gościnności, ponieważ Apostołowie nie byli utrudzeni marszem. Jezus wyjaśnia zatem znaczenie swego niezwykłego zachowania. Dla Niego jest to obrzęd oczyszczenia, oraz przykład pokory i służby mistrza wobec uczniów. „Czy rozumiecie co wam uczyniłem? Wy nazywacie Mnie Nauczycielem i Panem – i słusznie mówicie, bo Nim jestem. Jeśli więc Ja, Pan i Nauczyciel umyłem wasze nogi, również i wy powinniście sobie nawzajem umywać nogi. Dałem wam przykład, abyście tak postępowali wobec siebie, jak Ja postąpiłem względem was” (J 13,12-15).
Największy powinien być sługą najmniejszych. W liturgii Wielkiego Czwartku wzrusza widok sędziwego kapłana, lub biskupa, gdy klęka przed młodszym od niego, (lub biednym) człowiekiem, aby mu umyć stopy i ucałować je. Obrzęd ustanowiony przez Chrystusa, wraz z zachętą do ponawiania go, nie został, jak się wydaje, w całej rozciągłości, przyjęty przez Kościół.
Aktualna interpretacja obrzędu, zawarta jest w śpiewie responsorium ”Gdzie miłość wzajemna i dobroć” lub „Miłujcie się wzajemnie”.
Wielki Piątek
Męka Chrystusa i śmierć na krzyżu były szokiem psychicznym dla wszystkich, którzy uwieńczenie ziemskiej misji Jezusa łączyli z nastrojem Niedzieli Palmowej. Jej radość i uniesienie przechodzą jednak w dramat. Prawda o ukrzyżowaniu musiała szokować także i dlatego, że w środowisku kulturowym czasów Jezusa krzyż był znakiem hańby i wywoływał podobne skojarzenia, jakie u nas rodzi szubienica. Bezsilny Chrystus, który dokonuje największych dzieł zbawczych w wyniszczeniu męki, nie przestał bynajmniej szokować i dziś. Słyszymy nawet od chrześcijan sugestie, aby zastąpić krzyż jakimś innym znakiem, który nie wywołuje przykrych skojarzeń ze śmiercią. Teraźniejszość pragnie wyprzeć ze świadomości fakt, że choroba, ból i śmierć to jakby trzy ogniwa życia na ziemi. Przechodzi przez nie każdy człowiek. Z dwoma pierwszymi usiłuje się zmagać. W spotkaniu z ostatnim jest bezradny.
Jezus nie po to przyszedł na świat, aby oszczędzić ludziom cierpienia i żałoby, lecz aby przez swoje zmartwychwstanie przemienić je napełniając nadzieją. Jemu samemu życie nie oszczędziło smutków, prześladowań, cierpienia i okrutnej śmierci. On sam wprowadza w tę prawdę, gdy mówi do Nikodema: „Jak Mojżesz na pustyni wywyższył węża, tak też jest konieczne wywyższenie Syna Człowieczego, aby każdy kto w Niego wierzy, miał życie wieczne. Tak bowiem Bóg umiłował świat” (J 3,14-16). Będąc świadkiem Ojca, chciał nadać ludzkiemu spojrzeniu na powszechny, nieuchronny i trudny element ziemskiego życia, inną optykę: miłość jest silniejsza niż śmierć. Życie się zmienia, ale się nie kończy.
Śmierć Chrystusa była przewidziana w odwiecznym planie zbawienia i przepowiadana przez proroków. A jeśli pytamy, dlaczego Bóg zdecydował, że Jego Syn musi cierpieć, to Pismo święte mówi: „tak trzeba było”, aby mógł współczuć naszym słabościom, aby był doświadczony „we wszystkim na nasze podobieństwo, z wyjątkiem grzechu” (Hbr 4,14-15). Chrystus nie zniósł śmierci ciała, ani bólu z nią związanego. Ukazał natomiast, że jest ona przejściem (Paschą) do domu Ojca, który kocha ludzi i oczekuje ich powrotu.
Biblia nie zna łatwego rozwiązania problemu choroby, cierpienia i śmierci. Dlatego też nie mówi o „pięknej” śmierci. Konanie Chrystusa także nie zawiera w sobie nic pięknego. Dramatycznie wprost brzmią Jego słowa, które wypowiada z krzyża: „Boże mój, Boże mój, czemuś mnie opuścił?” (Mt 27,46). Umierając, wskazuje także, że ich rozwiązaniem jest całkowite zaufanie Bogu: „Ojcze w ręce Twoje oddaję ducha mego” (Łk 23,46). Jesteśmy stworzeni dla nieśmiertelności. A gwarantem jej jest Bóg.
Nadto, jak uczył papież, św. Leon Wielki: „Miłosierdzie Boże względem nas jest tym więcej godne podziwu, że Chrystus nie umarł za sprawiedliwych ani za świętych, lecz za grzesznych i bezbożnych. A ponieważ oścień śmierci nie może dosięgnąć samego Bóstwa, Pan rodząc się wśród nas, przyjął to, co mógł za nas ofiarować. Już dawno zresztą groził naszej śmierci potęgą śmierci swojej, mówiąc przez usta proroka Ozeasza: "Będę śmiercią twoją, o śmierci, ukąszeniem twoim będę, o otchłani!" Umierając poddał się prawu śmierci, które zniósł zmartwychwstając. W ten sposób przeciął wieczność śmierci i z wiekuistej przemienił ją na doczesną.
Misterium Wielkiej Soboty
Ten dzień był przeżywany przez Kościół jako dzień żałoby, ponieważ znajdował się między Wielkim Piątkiem, a celebracją Wigilii Paschalnej. Był to dzień postu, skupienia i oczekiwania. Był dniem przygotowania do wielkiego wydarzenia, do chrztu neokatechumenów podczas obrzędów Wigilii Paschalnej. Wschodni chrześcijanie wspominali także w tym dniu zstąpienie Chrystusa do otchłani. Na Zachodzie, chociaż ta prawda jest wyznawana w „Credo” („zstąpił do piekieł”), to jednak nie odgrywa ważnej roli w przeżywaniu Wielkiej Soboty.
„Co się stało? Wielka cisza spowiła ziemię; wielka na niej cisza i pustka. Cisza wielka, bo Król zasnął” – tak rozpoczyna się homilia biskupa z IV wieku, z Cypru, którą znajdujemy jako II czytanie w Oficjum Czytań z Wielkiej Soboty .
Po pełnym bulwersujących wydarzeń Wielkim Piątku, po siedmiu słowach Chrystusa na krzyżu, zanim zabrzmi chwalebny hymn Paschalny i Alleluja, Kościół przeżywa ten dzień w milczeniu, trwając przy Panu, który nie daje znaku życia. Czuwa poszcząc, aby połamać Chleb wielkanocnej Eucharystii, żeby ciałem i duszą wejść w święto Zmartwychwstania. Począwszy od VII, do połowu XX wieku, Wielka Sobota nie była dniem milczenia, ponieważ nabożeństwo Wigilii Paschalnej rozpoczynano już przed południem. W 1955 r. przywrócono Wielkiej Sobocie pierwotny charakter, a więc milczenie i czuwanie (Pius XII).
W tę milczącą sobotę Kościół zaprasza do medytacji misterium, o którym myślimy bardzo rzadko: misterium Chrystusa, który zstępuje do otchłani, aby znaleźć Adama, obudzić go i wprowadzić do królestwa niebieskiego. Jezus zstępuje do otchłani, aby wstąpić do nieba z ludźmi, których wybawił od śmierci wieczne. Stamtąd „powtórnie przyjdzie sądzić żywych i umarłych”.
Nikt nie był świadkiem zmartwychwstania. Nikt poza Chrystusem nie wie co znaczy zmartwychwstać. Sam Jezus, choć przez trzy lata wyjaśniał uczniom sprawy królestwa, i mówił im o swojej śmierci i zmartwychwstaniu, nie powiedział jednak, co znaczy zmartwychwstać. On sam umarł i zmartwychwstał, jako pierwszy z ludzi.
Zmartwychwstanie jest nową formą życia, kompletnie inną od dotychczasowej. Na ziemi nie wiemy o nim nic, ani nie mamy żadnego jego doświadczenia. Zmartwychwstały Jezus należy już bardziej do świata nieba, niż do świata ziemskiego, bardziej do świata Ducha, niż do świata ciała, bardziej do świata chwały, niż świata kruchej ludzkiej egzystencji. Nie ograniczony ziemskim ciałem, mówi: „To Ja jestem. Nie bójcie się!”
