Pierwszym graficznym przedstawieniem Jezusa na krzyżu (II w.), odkrytym na Wzgórzu Palatyńskim w Rzymie, jest wydrapany na ścianie obraz człowieka z oślą głową wiszącego na krzyżu. Obok jest umieszczona ludzka postać wyciągająca w modlitewnym geście ręce w kierunku krzyża. Niżej, napis w języku greckim głosi „Anexamenos modli się do swojego boga”. Bóg na krzyżu jest osłem. Osłem jest również Anexamenos i chrześcijanie wierzący w boga, który pozwolił się ukrzyżować. Jako przedmiot kultu krzyż upowszechnił się i nabrał znaczenia po roku 313, czyli po edykcie tolerancyjnym Konstantyna Wielkiego. Cesarz zniósł także karę śmierci przez ukrzyżowanie.
Do VI w. na krzyżu nie umieszczano postaci Chrystusa. Także później nie ukazywano Jezusa umęczonego lecz chwalebnego: jako króla z diademem zamiast cierniowej korony na głowie, albo Arcykapłana we właściwych mu szatach, albo jako Dobrego Pasterza. Od wieku XII pojawia się motyw cierpienia. Od tego czasu aż do dziś w Kościele łacińskim zwykle używany jest krzyż wskazujący na mękę i śmierć Chrystusa jako cenę zbawienia. W tradycji prawosławnej do dziś używany jest krzyż chwalebny.
Dzisiaj wielu uważa, że krzyż z zawieszonym na nim Chrystusem, nie współbrzmi z ludycznym stylem życia społeczności. Jednakże, jak wskazuje św. Paweł dla powołanych do wiary „tak Żydów, jak Greków”, Chrystus na krzyżu jest „mocą i mądrością Bożą” (1 Kor 1, 24). Tekst rozpoczynający dzisiejszą mszę św. głosi: „Chlubimy się krzyżem naszego Pana Jezusa Chrystusa. W Nim jest nasze zbawienie, życie i zmartwychwstanie, przez Niego jesteśmy zbawieni i oswobodzeni”. Te krótkie słowa wprowadzają w misterium obchodzonego święta.
